CHỦ THỂ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM MỸ THUẬT PHÁI SINH DO TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TẠO RA THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1115Tóm tắt
Sự gia tăng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tạo hình ảnh đang làm xuất hiện ngày càng nhiều tác phẩm mỹ thuật phái sinh với mức độ hỗ trợ công nghệ khác nhau, qua đó đặt ra thách thức đối với việc xác định chủ thể được bảo hộ quyền tác giả. Khi AI tham gia sâu vào quá trình tạo tác, ranh giới giữa đóng góp sáng tạo của con người và hoạt động tạo sinh tự động trở nên khó phân định, đòi hỏi phải xem xét lại cách áp dụng các quy định hiện hành của pháp luật sở hữu trí tuệ. Trên cơ sở phân tích Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam và các sửa đổi lập pháp gần đây, bài viết khẳng định nguyên tắc “tác giả là con người” vẫn giữ vai trò nền tảng; AI không phải là chủ thể quyền tác giả mà chỉ là công cụ hỗ trợ sáng tạo. Quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật phái sinh có sử dụng AI chỉ được xem xét khi con người giữ vai trò sáng tạo mang tính quyết định và việc sử dụng dữ liệu huấn luyện bảo đảm tính hợp pháp. Từ đó, bài viết đề xuất cách tiếp cận phân hóa dựa trên mức độ can thiệp sáng tạo của con người và điều kiện pháp lý của dữ liệu.
Tài liệu tham khảo
Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019, 2022).
Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025.
Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025.
Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu (2019). Chỉ thị (EU) 2019/790 về quyền tác giả và quyền liên quan trong thị trường số (Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market). Công báo chính thức của Liên minh châu Âu (Official Journal of the European Union). https://eur -lex.europa.eu/eli/ dir/2019/790/oj, truy cập lần cuối ngày 23/10/2025.
Văn phòng Bản quyền Hoa Kỳ (U.S. Copyright Office). (2023). Hướng dẫn đăng ký bản quyền đối với các tác phẩm có chứa nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra (“Copyright Registration Guidance: Works Containing Material Generated by Artificial Intelligence”), Công báo Liên bang Hoa Kỳ (Federal Register), Tập 88, số 51.
VTV Online. (2019). Ứng dụng biến hóa ảnh chụp thành tranh vẽ nghệ thuật “gây sốt” trên toàn cầu. Thời báo VTV. https://vtv.vn/cong-nghe/ung- dung-bien-hoa-anh-chup-thanh-tranh- ve-nghe-thuat-gay-sot-tren-toan- cau-20190912192754049.htm, truy cập lần cuối ngày 23/10/2025.
