CHIẾN LƯỢC CHIA BUỒN TRONG TIẾNG VIỆT TRƯỚC SỰ QUA ĐỜI CỦA CÁC NGUYÊN THỦ QUỐC GIA: PHÂN TÍCH LỜI GHI SỔ TANG CỦA LÃNH ĐẠO CẤP CAO
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1272Từ khóa:
chiến lược chia buồn, sổ tang, diễn ngôn thể chế, nguyên thủ quốc giaTóm tắt
Dựa trên khung phân tích của Alemi và cộng sự (2021) và Morrow (2023), bài viết khảo sát đặc điểm ngữ dụng của 153 câu (trong 30 lời ghi sổ tang) dành cho các nguyên thủ quốc gia Việt Nam. Kết quả từ 396 lượt chiến lược cho thấy sự cân bằng giữa nhóm trực tiếp (51,52%) và gián tiếp (48,48%), với vai trò hạt nhân của chiến lược “Sử dụng danh xưng” (34,09%). Nghiên cứu phát hiện sự dịch chuyển dụng học: diễn ngôn gạt bỏ sự bi lụy cá nhân để tôn vinh di sản và thiết lập các động lệnh cam kết tiếp nối. Qua đó, bài viết khẳng định sổ tang là một diễn ngôn thể chế phức hợp nhằm kiến tạo ký ức tập thể, phản ánh đậm nét nghệ thuật xoa dịu, đạo lý truyền thống và bản sắc ý thức hệ Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
Alemi, M., Moakhar, N. P., & Rezanejad, A. (2021). A cross-cultural study of condolence strategies in a computer- mediated social network. Russian Journal of Linguistics, 25(2), 417-442. https://doi.org/10.22363/2687-0088-2021-25-2-417-442.
Austin, J. L. (1962). How to do things with words. Oxford University Press.
Đinh, T. T. P. (2014). Đặc điểm ngôn ngữ của diễn ngôn chia buồn tiếng Việt [Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội].
Elwood, K. (2004). The speech act of condolence in English [Doctoral dissertation, University of California, Los Angeles].
Fenton-Smith, B. (2007). Diplomatic condolences: Ideological positioning in the death of Yasser Arafat. Discourse & Society, 18(6), 697-718.
Nguyễn, T. B. H. (2020). Hành vi chia buồn và hồi đáp lời chia buồn của người Việt (liên hệ với hành vi chia buồn và hồi đáp lời chia buồn của người Mỹ bằng tiếng Anh) [Luận án Tiến sĩ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN].
Mentari, P., & Susiati, S. (2024). A speech act analysis of condolence utterances for the death of Queen Elizabeth II in Facebook users. Lire Journal (Journal of Linguistics and Literature), 8(1), 86-102. https://doi.org/10.33019/lire.v8i1.248.
Morrow, P. R. (2023). Formulaic language in condolence books: A corpus-based pragmatic study. Applied Linguistics, 44(2), 215-235.
Searle, J. R. (1969). Speech acts: An essay in the philosophy of language. Cambridge University Press.
Zunin, L., & Zunin, H. S. (1991). The art of condolence: What to write, what to say, what to do at a time of loss. HarperCollins.
