QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI TÀI SẢN MÃ HÓA TRONG HỆ SINH THÁI KINH TẾ SỐ VIỆT NAM: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ CẦN HOÀN THIỆN
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1382Từ khóa:
tài sản mã hóa, kinh tế số, quản lý nhà nước, stablecoin, quản lý dựa trên rủi roTóm tắt
Bài viết đánh giá khuôn khổ pháp lý hiện hành về quản lý nhà nước đối với tài sản mã hóa trong hệ sinh thái kinh tế số Việt Nam sau khi Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 và cơ chế thí điểm thị trường được triển khai. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích quy phạm, đối chiếu pháp luật Việt Nam với FATF, FSB, MiCA và UNIDROIT theo cách tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro. Kết quả nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã hình thành nền tảng pháp lý về định danh tài sản, cấp phép và quản lý trung gian, bảo vệ tài sản khách hàng, phòng, chống rửa tiền, thuế, kế toán và chế tài. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng trống về quyền tài sản và phá sản, xung đột lợi ích của trung gian đa chức năng, lạm dụng thị trường, stablecoin, giao dịch xuyên biên giới và quản trị dữ liệu. Nghiên cứu xây dựng khung đánh giá thống nhất nhằm phân biệt những nội dung đã được điều chỉnh, vấn đề đang triển khai trong cơ chế thí điểm và các nội dung cần tiếp tục hoàn thiện, qua đó đề xuất định hướng quản lý nhà nước phù hợp với mức độ rủi ro.
Tài liệu tham khảo
Bộ Tài chính. (2026a). Thông tư số 15/2026/ TT-BTC ngày 04/3/2026 hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Bộ Tài chính. (2026b). Thông tư số 32/2026/ TT-BTC ngày 27/3/2026 hướng dẫn thực hiện chính sách thuế đối với các hoạt động giao dịch, chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa.
Bộ Tài chính. (2026c). Thông tư số 41/2026/ TT-BTC ngày 06/4/2026 hướng dẫn việc kê khai, khấu trừ, nộp thuế, quyết toán thuế trên thị trường tài sản mã hóa.
Bộ Tài chính. (2026d). Quyết định số 96/QĐ- BTC ngày 20/01/2026 về việc công bố thủ tục hành chính mới ban hành triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính.
Chainalysis. (2022). The 2022 Global Crypto Adoption Index. https://www.chainalysis.com/blog/2022-global- crypto-adoption-index/.
Chainalysis. (2023). The 2023 Global Crypto Adoption Index. https://www.chainalysis.com/blog/2023-global- crypto-adoption-index/.
Chainalysis. (2024). The 2024 Global Crypto Adoption Index. https://www.chainalysis.com/blog/2024-global- crypto-adoption-index/.
Chainalysis. (2025). The 2025 Global Crypto Adoption Index. https://www.chainalysis.com/blog/2025-global- crypto-adoption-index/.
Chính phủ. (2025). Nghị quyết số 05/2025/ NQ-CP ngày 09/9/2025 về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Chính phủ. (2026). Nghị định số 284/2026/ NĐ-CP ngày 16/7/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.
Đỗ, G. N., & Đào, T. K. (2021). Further discourses on the legal nature of “virtual currency” under comparative property law. VNU Journal of Science: Legal Studies, 37(4), 68-80. https://doi.org/10.25073/2588-1167/vnuls.4380.
European Parliament & Council of the European Union. (2023). Regulation (EU) 2023/1114 on markets in crypto- assets (MiCA). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1114/oj
Financial Action Task Force - FATF. (2021). Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. https:// www.fatf-gafi.org/en/publications/ Fatfrecommendations/Guidance-rba- virtual-assets-2021.html
Financial Stability Board - FSB. (2018). Crypto-asset Markets: Potential Channels for Future Financial Stability Implications. https://www.fsb.org/2018/10/crypto-asset-markets- potential-channels-for-future-financial- stability-implications/
Financial Stability Board - FSB. (2023). High-level Recommendations for the Regulation, Supervision and Oversight of Crypto-asset Activities and Markets. https://www.fsb.org/2023/07/ high-level-recommendations-for- the-regulation-supervision-and- oversight-of-global-stablecoin- arrangements-final-report/
International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT). (2023). UNIDROIT principles on digital assets and private law. UNIDROIT. https:// www.unidroit.org/instruments/digital- assets-and-private-law/
McCann FitzGerald LLP. (2023). MiCA: EU regulates crypto-assets. Lexology. https://www.lexology.com/library/ detail.aspx?g=66ff1d3c-f3d9-41a3- a08a-dba3dfdb0d7d.
Mesenbourg, T.L. (2001). Measuring the Digital Economy. U.S. Bureau of the Census, Washington, D.C., USA.
Quốc hội. (2025). Luật Công nghiệp Công nghệ số năm 2025 số 71/2025/QH15.
Tomczak, T. (2022). Crypto-assets and crypto-assets’ subcategories under MiCA Regulation. Capital Markets Law Journal, 17(3), 365-382. https://doi.org/10.1093/cmlj/kmac008.
Trần, T. U. (2020). Bitcoin Management in the Digital World Era of Vietnam. VNU Journal of Science: Economics and Business, 36(3), 55-63. https://doi.org/10.25073/2588-1108/vnueab.4268
United Nations Conference on Trade and Development - UNCTAD. (2019). Digital Economy Report 2019: Value Creation and Capture - Implications for Developing Countries. New York and Geneva.
Wronka, C. (2024). Crypto-asset regulatory landscape: A comparative analysis of regulatory approaches. Journal of Asset Management, 25, 417-426. https://doi.org/10.1057/s41260-024-00358-z.
