ĐỐI CHIẾU DIỄN NGÔN PHÁT BIỂU CỦA HOA KỲ VÀ TRUNG QUỐC TẠI HỘI NGHỊ CÁC BÊN THAM GIA CÔNG ƯỚC KHUNG CỦA LIÊN HỢP QUỐC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỪ GÓC ĐỘ NGỮ PHÁP CHỨC NĂNG HỆ THỐNG
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1419Từ khóa:
ngữ pháp chức năng hệ thống, phân tích diễn ngôn phê phán, quy chiếu, tình thái, ngôn ngữ học đối chiếuTóm tắt
Bài viết đối chiếu diễn ngôn trong 10 bài phát biểu tại các kỳ Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, gồm 5 bài bằng tiếng Anh của Hoa Kỳ và 5 bài bằng tiếng Trung của Trung Quốc. Khung phân tích kết hợp mô hình ba bình diện của Fairclough với ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday, lấy chức năng ngữ nghĩa làm cơ sở đối chiếu thay vì đối ứng hình thức giữa hai ngôn ngữ. Kết quả cho thấy bốn khác biệt có tính hệ thống. Thứ nhất, tiếng Anh quy chiếu chủ thể chủ yếu bằng đại từ ngôi thứ nhất (82,07% tổng lượt quy chiếu), trong khi tiếng Trung quy chiếu chủ yếu bằng danh ngữ định danh (71,85%). Thứ hai, tỉ lệ tác thể là tên quốc gia ở hai ngôn ngữ lần lượt là 39,61% và 36,21%, nhưng tiếng Trung phân bổ nhiều hơn cho các nhóm nước với tư cách tác thể. Thứ ba, câu trần thuật chiếm ưu thế ở cả hai bên, còn câu cầu khiến trực tiếp và bao gộp trong tiếng Anh cao gấp hơn ba lần tiếng Trung. Thứ tư, mật độ biểu thức tình thái trên mệnh đề của tiếng Trung là 0,37 so với 0,24 của tiếng Anh, với trọng tâm nằm ở nhóm nghĩa vụ. Những khác biệt này được lí giải bằng đặc điểm loại hình và quy ước thể loại của hai ngôn ngữ.
Tài liệu tham khảo
Chafe, W., & Nichols, J. (Eds.). (1986). Evidentiality: The linguistic coding of epistemology. Ablex.
Diệp, Q. B. (2009). Giao tiếp diễn ngôn và cấu tạo của văn bản. Nxb Giáo dục.
Fairclough, N. (1989). Language and power. Longman.
Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
Fairclough, N. (2003). Analysing discourse: Textual analysis for social research. Routledge.
Halliday, M. A. K. (1994). An introduction to functional grammar (2nd ed.). Edward Arnold.
Halliday, M. A. K. (2012). Dẫn luận ngữ pháp chức năng (Hoàng Văn Vân dịch). Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. I. M. (2004). An introduction to functional grammar (3rd ed.). Hodder Arnold.
Halliday, M. A. K., & McDonald, E. (2004). Metafunctional profile of the grammar of Chinese. In A. Caffarel, J. R. Martin, & C. M. I. M. Matthiessen (Eds.), Language typology: A functional perspective (pp. 305-396). John Benjamins.
Li, C. N., & Thompson, S. A. (1981). Mandarin Chinese: A functional reference grammar. University of California Press.
Nguyễn, H. (2006). Phân tích diễn ngôn phê phán: Lí luận và phương pháp. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
Palmer, F. R. (2001). Mood and modality (2nd ed.). Cambridge University Press.
Wodak, R., & Meyer, M. (Eds.). (2009). Methods of critical discourse analysis (2nd ed.). Sage.
Xiao, R., & McEnery, T. (2010). Corpus- based contrastive studies of English and Chinese. Routledge.
