ẨN DỤ Ý NIỆM TRONG BÀI HÁT CHÍNH THỨC CỦA PHIM MƯA ĐỎ

Abstract

Nghiên cứu này khảo sát việc sử dụng ẩn dụ ý niệm trong ca khúc Còn Gì Đẹp Hơn, nhạc phim chính thức của bộ phim chiến tranh Việt Nam Mưa Đỏ. Dựa trên Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Lakoff & Johnson, 1980) và các mở rộng của Kövecses (2006, 2010) về tính hiện thân, văn hóa và ngữ cảnh, bài viết phân tích cách ca từ khái niệm hóa các chủ đề: chiến tranh, hy sinh, hòa bình và cuộc sống thông qua ánh xạ ẩn dụ. Dữ liệu là lời ca đã được xác thực và phân dòng. Quy trình Nhận diện Ẩn dụ (Group, 2007) được sử dụng để phát hiện, phân loại và diễn giải ẩn dụ trong bối cảnh văn hóa – lịch sử Việt Nam. Phân tích cho thấy bốn ẩn dụ ý niệm nổi bật: Chiến tranh là hành trình, hy sinh là gieo hạt, hòa bình là ánh sáng và cuộc đời là bài hát. Những ẩn dụ này kết hợp giữa sơ đồ hiện thân phổ quát (chuyển động, tri giác, nông nghiệp, âm thanh) và mô hình văn hóa đặc thù như đời sống nông nghiệp, tính cộng đồng và đạo hiếu. Ca khúc vì vậy trở thành diễn ngôn mang tính biểu tượng, tái cấu trúc mất mát cá nhân thành ký ức tập thể về hy vọng và tái sinh dân tộc. So sánh với các nghiên cứu trước, bài viết vừa kế thừa hình tượng mẹ và thiên nhiên, vừa mở rộng bằng ẩn dụ hành trình và âm nhạc. Nghiên cứu khẳng định vai trò của nhạc phim chiến tranh như phương tiện kiến tạo bản sắc và lưu giữ ký ức văn hóa.