HÌNH TƯỢNG HỒ LY TRONG TRUYỆN DÂN GIAN TRUNG QUỐC
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1231Keywords:
hồ ly, cáo, truyện dân gian, Trung Quốc, cửu vỹ hồ, văn hóaAbstract
Bài viết nhằm thống kê, phân loại và giải mã hình tượng hồ ly trong truyện kể dân gian Trung Quốc nhằm làm rõ các giá trị hiện thực, tư tưởng thẩm mỹ và nội hàm văn hóa trong tâm thức giới bình dân. Nghiên cứu áp dụng phương pháp phân loại theo mô-típ và phân tích tổng hợp liên ngành (văn hóa học, xã hội học) dựa trên nguồn văn bản được trích xuất từ “Toàn tập truyện dân gian Trung Quốc” và “Tập thành truyện dân gian Trung Quốc”. Khảo sát làm rõ sự biến thiên của hình tượng hồ ly qua ba mô-típ cốt lõi: (1) Cáo mang tính ngụ ngôn sinh học xảo trí; (2) Hồ tiên “thiện” báo ân bằng việc kết duyên phàm- tiên hoặc trợ giúp vật chất; (3) Hồ tinh “tà” báo oán nhằm trừng phạt sự vô ơn. Quá trình dịch chuyển từ “vật tính” sang “nhân tính” của hình tượng hồ ly là một lăng kính đa diện, không chỉ khẳng định triết lý nhân quả, khát vọng bù đắp số phận của người bình dân mà còn phản chiếu rõ nét những góc khuất bất bình đẳng giới thuộc cấu trúc xã hội nam quyền phong kiến Trung Quốc.
References
Hứa, T. (2013). Thuyết văn giải tự [说文解字]. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Thư cục Trung Hoa.
Hứu, T. Đ. (2011). Tìm hiểu về sự diễn biến hình ảnh cửu vĩ hồ trong văn học cổ điển Trung Quốc [論古典文獻中九尾狐形象之流變]. Tạp chí Đại học Hải Dương Trung Quốc, (5), 127.
Hội Biên tập Quốc gia về Tuyển tập Truyện dân gian Trung Quốc. (1992). Toàn tập truyện dân gian Trung Quốc: Sơn Tây quyển [中國民間故事集成·山西卷]. Bắc Kinh: Trung tâm Xuất bản ISSBZz Trung Quốc, 596-599.
Lý, T. T. (1995). Tín ngưỡng hồ tiên và truyện hồ tinh [狐仙信仰與狐精故事]. Đài Bắc: Nhà xuất bản Học sinh.
Lý, V. T. (2001). Nói hồ [說狐]. Tạp chí Học viện Giáo dục Tế Nam, (6), 1.
Lưu, Q. Q. (2021). Từ tôtem đến điềm lành: Sự diễn biến hình ảnh hồ ly từ thời Chiến Quốc đến đời Tần Hán [從圖騰到祥瑞：戰國秦漢時期狐形象的演變]. Tạp chí Đại học Sư phạm Hàm Dương, 36(1).
Nhậm, C. C. (2014). Nghiên cứu truyện cổ đại hồ tinh Trung Quốc [中國古代狐精故事研究] (Luận án tiến sĩ). Đại học Sơn Đông, tr. 16.
Sơn, D. (1994). Bí mật tín ngưỡng hồ ly [狐狸信仰之謎]. Bắc Kinh: Nhà xuất bản Học viện, tr. 55.
Trịnh, N. Y. (2022). Tìm hiểu về tín ngưỡng hồ ly thời Tiên Tần đến Ngụy Tấn [先秦至魏晉時期之狐狸信仰探悉]. Tạp chí Đại học Sư phạm Chương Hóa, 5, 199-211.
Viễn, K. (1986). Chú thích Sơn Hải kinh [山海經校譯]. Đài Bắc: Nhà xuất bản Hữu Văn.
