KHÓ KHĂN VÀ CHIẾN LƯỢC XỬ LÝ YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG DỊCH THUẬT NGỮ TIẾNG ANH PHÁP LÝ: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Abstract

Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu những khó khăn và chiến lược xử lý yếu tố văn hóa khi dịch thuật ngữ pháp lý từ tiếng Việt sang tiếng Anh, thông qua trường hợp tại Trường Đại học Luật Hà Nội. Sử dụng phương pháp định tính với thiết kế nghiên cứu trường hợp, dữ liệu được thu thập bằng phỏng vấn bán cấu trúc 15 giảng viên và 10 sinh viên năm thứ ba (đã hoàn thành các học phần Biên dịch 2 và Biên dịch nâng cao, kết hợp phân tích bản dịch thực tế của người tham gia. Kết quả cho thấy ba nhóm khó khăn chính: (1) sự vắng mặt của tương đương pháp lý - văn hóa giữa hệ thống thông luật (common law) và dân luật (civil law); (2) tính đa nghĩa và hàm ẩn văn hóa trong các thuật ngữ pháp lý Việt Nam; (3) áp lực về tính chuẩn xác và hệ lụy pháp lý của bản dịch. Về chiến lược, giảng viên ưu tiên phương pháp dịch giải thích kết hợp chú thích để đảm bảo tính an toàn pháp lý; sinh viên thường sử dụng mượn thuật ngữ gốc Anh - Mỹ hoặc cải biến văn hóa nhằm tạo ra bản dịch tự nhiên hơn nhưng đôi khi làm mất sắc thái pháp lý chính xác. Sự khác biệt về nhận thức rủi ro và khả năng linh hoạt trong xử lý văn hóa được ghi nhận rõ giữa hai nhóm. Nghiên cứu khẳng định vai trò trung tâm của năng lực văn hóa pháp lý trong dịch thuật, đồng thời đề xuất tích hợp nội dung so sánh hệ thống pháp luật và rèn luyện chiến lược dịch thuật ngữ văn hóa - pháp lý vào chương trình đào tạo tại cơ sở nghiên cứu. Khác với các nghiên cứu trước, bài viết cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự thay đổi chiến lược dịch theo mức độ rủi ro pháp lý được cảm nhận, đồng thời chỉ ra khoảng cách nhận thức giữa giảng viên và sinh viên - một yếu tố chưa từng được đo đạc trong bối cảnh dịch thuật pháp lý Việt - Anh.