ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA MÔ HÌNH SỬ DỤNG CHẾ PHẨM VI SINH XỬ LÝ NHANH RƠM RẠ TẠI ĐỒNG RUỘNG ĐẾN NĂNG SUẤT LÚA TẠI XÃ KHÁNH THÀNH, TỈNH NINH BÌNH
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1321Từ khóa:
mô hình, chế phẩm vi sinh, xử lý rơm rạ, năng suất lúaTóm tắt
Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của chế phẩm vi sinh trong xử lý rơm rạ tại chỗ sau thu hoạch lúa tại xã Khánh Thành, tỉnh Ninh Bình nhằm hạn chế đốt rơm rạ, giảm thất thoát nguồn hữu cơ và cải thiện năng suất lúa. Mô hình được triển khai trên ba thửa ruộng, gồm một thửa trồng giống Nếp Hương và hai thửa trồng giống Đài Thơm, với ba công thức: CT1 không sử dụng chế phẩm vi sinh, CT2 sử dụng chế phẩm vi sinh thương mại và CT3 sử dụng chế phẩm vi sinh đa chức năng HDMIX. Do vật liệu nghiên cứu gồm hai giống lúa có đặc tính di truyền khác nhau, số liệu được trình bày và phân tích theo từng thửa ruộng/giống, không gộp ba thửa như các lần lặp thống kê đồng nhất của cùng một thí nghiệm. Kết quả cho thấy CT2 làm tăng năng suất thực thu 0,62-0,77 tấn/ha, trong khi CT3 làm tăng 1,13-1,19 tấn/ha so với đối chứng. Kiểm định ANOVA theo từng thửa/giống cho thấy năng suất thực thu khác biệt có ý nghĩa giữa các công thức (p < 0,05). Chế phẩm HDMIX đồng thời cải thiện các chỉ tiêu dinh dưỡng đất và mật độ nhóm vi sinh vật có ích, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế 6,682-8,012 triệu đồng/ha so với đối chứng. Kết quả gợi ý khả năng ứng dụng xử lý rơm rạ bằng chế phẩm vi sinh như một giải pháp kỹ thuật phù hợp cho canh tác lúa bền vững ở quy mô địa phương.
Tài liệu tham khảo
Dinh, V.-P., Tran-Vu, H.-A., Tran, T., Duong, B.-N., Dang-Thi, N.-M., Phan-Van, H.-L., Tran, T.-K., Huynh, V.-H., Nguyen, T.-P.-T., và Nguyen, T. Q. (2024). Improving soil quality and crop yields using enhancing sustainable rice straw management through microbial enzyme treatments. SAGE Open Medicine, 12, 1-11. https://doi.org/10.1177/11786302241283001
Haider, M. Z. (2010). Options and determinants of rice residue management practices in the south-west region of Bangladesh. Policy Brief, SANDEE.
Hoàng, T. V., Nguyễn, V. H., Trần, M. T., Nguyễn, T. H. T., và Nguyễn, T. H. H. (2023). Ảnh hưởng của chế phẩm vi sinh chứa các dòng vi khuẩn quang dưỡng không lưu huỳnh màu tía cố định đạm, hòa tan lân đến sinh trưởng và năng suất đậu đen (Vigna cylindrica (L.) Skeels) trong điều kiện trồng trong chậu. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 21(8), 943-952.
Lê, Q. H., và Nguyễn, T. T. (2021). Đánh giá thực trạng sản xuất, ứng dụng các chế phẩm vi sinh và đề xuất định hướng phát triển công nghệ vi sinh trong nông nghiệp tại Việt Nam. Tạp chí Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 3(112), 98- 106.
Liu, X., Zicari, S. M., Liu, G., Li, Y., Zhang, R., Zhang, Q., Hu, J., Lee, D.-J., và Yuan, Z. (2015). Pretreatment of wheat straw with potassium hydroxide for increasing enzymatic and microbial degradability. Bioresource Technology, 185, 150-157. https://doi.org/10.1016/j.biortech.2015.02.047
Lương, H. T., Vũ, T. N., Đàm, T. A., Nguyễn, N. Q., Vũ, T. Đ., Đàm, T. H., Phạm, T. T. T., và Nguyễn, V. V. (2022). Ảnh hưởng của chế phẩm vi sinh vật xử lý rơm rạ trên đồng ruộng đến chất lượng đất và năng suất lúa. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 20(10), 1-10. https://tapchi.vaas.vn/sites/tapchi.vaas. vn/files/tapchi/2022-11/tc10-2022.pdf
Mai, V. D., Nguyễn, T. H., Lê, V. T., Nguyễn, T. T. T. Q., và Nguyễn, M. T. (2016). Ảnh hưởng của độ sâu làm đất và biện pháp xử lý rơm rạ đến sinh trưởng và năng suất lúa trồng trên đất phèn tại tỉnh Đồng Tháp. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, Chuyên san Nông nghiệp, 4, 101-108. https://doi.org/10.22144/ctu.jsi.2016.108
Martin, G., Nguyen, V. H., Pauline, C., và Boru, D. (2016). Generating a positive energy balance from using rice straw for anaerobic digestion. Energy Reports, 2, 117-122.
Martin, G., Nguyen, V. H., Pauline, C., và Boru, D. (2020). Sustainable rice straw management. Springer Nature Switzerland.
Mendoza, T. C. (2015). Enhancing crop residues recycling in the Philippine landscape. Trong Environmental implications of recycling and recycled products. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-287-903-4
Nguyễn, N. Đ. (2008). Giáo trình Cây lúa. Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ.
Nguyễn, T. T. H., Nguyễn, V. T., Phạm, T. H., Trần, M. T., Lê, Q. H., Nguyễn, T. H. T., và Nguyễn, V. V. (2025). Giảm phát thải trong nông nghiệp: Chìa khóa để Việt Nam tiến tới Net Zero. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 23(2), 145-156.
Phùng, C. S., Nguyễn, T. H., và Phùng, A. Đ. (2024). Đánh giá hiện trạng và dự báo tải lượng ô nhiễm không khí do đốt lộ thiên rơm rạ tại Việt Nam. Tạp chí Môi trường, 118, 21-30.
Ren, J., Yu, P., và Xu, X. (2019). Straw utilization in China-Status and recommendations. Sustainability, 11(6), 1762. https://doi.org/10.3390/su11061762
TCVN 13381-1:2021. (2021). Giống cây trồng nông nghiệp - Khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng - Phần 1: Giống lúa.
Wen, Y., Ma, Y., Wu, Z., Yang, Y., Yuan, X., Chen, K., Luo, Y., He, Z., Huang, X., Deng, P., Li, C., Yang, Z., Chen, Z., Ma, J., và Sun, Y. (2024). Enhancing rice ecological production: Synergistic effects of wheat straw decomposition and microbial agents on soil health and yield. Frontiers in Plant Science, 15, 1368184. https://doi.org/10.3389/fpls.2024.1368184
