LIÊM CHÍNH HỌC THUẬT TRONG KỶ NGUYÊN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TẠO SINH: THỰC TRẠNG, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP CHO GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1427Keywords:
ChatGPT, giáo dục đại học, liêm chính học thuật, phân tích nhân tố khám phá, trí tuệ nhân tạo tạo sinhAbstract
Nghiên cứu khảo sát 311 sinh viên đại học nhằm mô tả thực trạng sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI – GenAI) và phân tích cấu trúc nhận thức về liêm chính học thuật. Kết quả cho thấy 309/311 sinh viên (99,4%) tự khai đã từng sử dụng GenAI; 74,3% sử dụng thường xuyên hoặc hằng ngày. Phân tích nhân tố khám phá gợi ý cấu trúc hai nhân tố: F1 - chuẩn mực liêm chính, gồm L1-L5 (Cronbach’s α = 0,825), và F2 - nhận thức về vai trò tích cực của AI, gồm L6-L7 (Spearman–Brown = 0,777). Mức sử dụng AI có liên hệ nghịch với F1 (ρ = -0,256; p < 0,001) nhưng liên hệ thuận với F2 (ρ = 0,403; p < 0,001), làm suy yếu tương quan ở điểm tổng hợp (ρ = -0,112; p = 0,048). Nhóm sinh viên nữ có điểm F1 cao hơn nhóm nam, trong khi khác biệt giới tính ở F2 không có ý nghĩa thống kê. Điểm nhận thức khác biệt giữa các nhóm năm học và nhìn chung cao hơn ở nhóm sinh viên năm cuối. Do thiết kế cắt ngang, các kết quả được diễn giải ở cấp độ liên hệ, không phải quan hệ nhân quả. Nghiên cứu đề xuất tái thiết kế đánh giá, xây dựng khung quản trị AI cấp trường và tích hợp tư duy phê phán vào chương trình đào tạo.
References
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). https://doi.org/10.1037/0000165-000
Batista, J., Mesquita, A., & Carnaz, G. (2024). Generative AI and higher education: Trends, challenges, and future directions from a systematic literature review. Information, 15(11), 676. https://doi.org/10.3390/info15110676
Cotton, D. R. E., Cotton, P. A., & Shipway, J. R. (2023). Chatting and cheating: Ensuring academic integrity in the era of ChatGPT. Innovations in Education and Teaching International, 61(2), 228- 239. https://doi.org/10.1080/14703297.2023.2190148
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.
Essel, H. B., Vlachopoulos, D., Essuman, A. B., & Amankwa, J. O. (2024). ChatGPT effects on cognitive skills of undergraduate students. Computers and Education: Artificial Intelligence, 6, 100198. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100198
Evangelista, E. D. L. (2025). Ensuring academic integrity in the age of ChatGPT: Rethinking exam design, assessment strategies, and ethical AI policies in higher education. Contemporary Educational Technology, 17(2), ep559. https://doi.org/10.30935/cedtech/15775
Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological Methods, 4(3), 272-299. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.3.272
Facione, P. A. (2011). Critical thinking: What it is and why it counts. Insight Assessment.
Gallent-Torres, C., Zapata-González, A., & Ortego-Hernando, J. L. (2023). The impact of generative artificial intelligence in higher education: A focus on ethics and academic integrity. RELIEVE, 29(2). https://doi.org/10.30827/relieve.v29i2.29134
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
International Center for Academic Integrity. (2021). The fundamental values of academic integrity (3rd ed.). ICAI.Kaşarcı, İ., Akın Demircan, Z., Çeliker Ercan, G., & İnci, T. (2025). Managing artificial intelligence ethics in higher education: A systematic framework for issues and policy recommendations. International Journal of Current Educational Studies, 4(2), 112-137. https://doi.org/10.46328/ijces.223
Lye, C. Y., & Lim, L. (2024). Generative artificial intelligence in tertiary education: Assessment redesign principles and considerations. Education Sciences, 14(6), 569. https://doi.org/10.3390/educsci14060569
Michalon, B., & Camacho-Zuñiga, C. (2023). ChatGPT, a brand-new tool to strengthen timeless competencies. Frontiers in Education, 8, 1251163. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1251163
Nguyễn, T. T. H., Trần, H. M., và Nguyễn, T. L. (2025). Ứng dụng ChatGPT trong giáo dục: Cơ hội, thách thức và khuyến nghị cho giảng viên trong bối cảnh chuyển đổi số. VNU Journal of Science: Education Research, 41(2), 78-90. https://doi.org/10.25073/2588-1159/vnuer.5066
Paul, R., & Elder, L. (2019). The miniature guide to critical thinking: Concepts and tools (8th ed.). Foundation for Critical Thinking.
Razali, N. M., & Wah, Y. B. (2011). Power comparisons of Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov, Lilliefors and Anderson-Darling tests. Journal of Statistical Modeling and Analytics, 2(1), 21-33.
Salido, A., Syarif, I., Sitepu, M. S., Suparjan, Wana, P. R., Taufika, R., & Melisa, R. (2025). Integrating critical thinking and artificialintelligenceinhighereducation: A bibliometric and systematic review of skills and strategies. Social Sciences & Humanities Open, 12, 101924. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101924
UNESCO. (2021). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. UNESCO Publishing.
UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO Publishing.
Zhou, X., Teng, D., & Al-Samarraie, H. (2024). The mediating role of generative AI self- regulation on students’ critical thinking and problem-solving. Education Sciences, 14(12), 1302. https://doi.org/10.3390/educsci14121302
