PHÁP LUẬT VỀ TÀI NGUYÊN GIÁO DỤC MỞ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ: CÂN BẰNG QUYỀN TIẾP CẬN TRI THỨC VÀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ Ở VIỆT NAM
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1509Keywords:
giấy phép mở, quyền tác giả, quyền tiếp cận tri thức, tài nguyên giáo dục mởAbstract
Tài nguyên giáo dục mở mở rộng tiếp cận và tái sử dụng học liệu, nhưng chỉ bền vững khi chủ thể cấp phép có quyền hợp pháp, điều kiện sử dụng minh bạch và thủ tục xử lý tranh chấp tương xứng. Bài viết phân tích Luật Sở hữu trí tuệ và Thông tư số 61/2026/ TT-BGDĐT, đối chiếu với Công ước Berne, Khuyến nghị UNESCO năm 2019 và giấy phép Creative Commons. Nghiên cứu sử dụng phương pháp pháp luật học thuyết, tổng quan tài liệu có định hướng và so sánh pháp lý theo chức năng; các nguồn được đánh giá theo sáu tiêu chí về tính hợp pháp của việc cấp phép, khả năng tái sử dụng, quyền nhân thân, minh bạch, tính tương xứng và trách nhiệm giải trình. Kết quả cho thấy khuôn khổ mới đã xác lập năm quyền sử dụng cùng yêu cầu về chất lượng, giấy phép, dữ liệu đặc tả và trách nhiệm. Tuy nhiên, phạm vi giấy phép mở, quyền đối với học liệu của giảng viên hoặc học liệu sử dụng ngân sách nhà nước, tính tương thích giấy phép và thủ tục khôi phục vẫn cần làm rõ. Bài viết đề xuất mô hình quản trị ba tầng gồm xác lập quyền, cấp phép mở và quản trị vòng đời.
References
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Thông tư số 61/2026/TT-BGDĐT ngày 17/7/2026 quy định về khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở trong hoạt động giáo dục đại học. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=218966&pageid=27160
Chính phủ. (2023). Nghị định số 17/2023/NĐ- CP ngày 26/4/2023 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=207842&pageid=27160
Chính phủ. (2026). Nghị định số 134/2026/ NĐ-CP ngày 6/4/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 17/2023/ NĐ-CP. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=217833&page id=27160&typegroupid=4
Creative Commons. (n.d.-a). About CC licenses. Retrieved September 10, 2026, from https://creativecommons.org/cc-licenses/
Creative Commons. (n.d.-b). Frequently asked questions: What if I change my mind about using a CC license? Retrieved September 10, 2026, from https:// creativecommons.org/faq/#what-if-i- change-my-mind-about-using-a-cc- license
Đậu, T. H. T. (2026). Lý luận về năng lực tài nguyên giáo dục mở của giảng viên đại học. Tạp chí Quản lý giáo dục, 18(7). https://www.vjol.info.vn/tcquanlygiaoduc/vi/article/ view/228813
Đồng, Đ. H. (2026). Phân tích các yếu tố tác động đến tài nguyên giáo dục mở trong giáo dục đại học Việt Nam. Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, (633). https://vjol.info.vn/tcvanhoanghethuat/vi/article/ view/218196
Hilton, J., III. (2016). Open educational resources and college textbook choices: A review of research on efficacy and perceptions. Educational Technology Research and Development, 64, 573-590. https://doi.org/10.1007/s11423-016-9434-9
Lê, T. N. (2021). Thực trạng tài nguyên giáo dục mở ở Việt Nam và gợi ý giải pháp cho học tập suốt đời. Trong Kỷ yếu Hội thảo quốc gia Khoa học giáo dục với đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (tr. 304-323). Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. https://celri.tvu.edu.vn/thuc-trang-tai-nguyen-giao-duc-mo-o- viet-nam-va-goi-y-giai-phap-cho-hoc- tap-suot-doi/
OECD. (2007). Giving knowledge for free: The emergence of open educational resources. OECD Publishing. https:// doi.org/10.1787/9789264032125-en
Quốc hội. (2013). Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trần, V. H. (2017). Những rào cản trong chính sách bảo hộ quyền tác giả đối với truy cập mở và tài nguyên giáo dục mở. VNU Journal of Science: Policy and Management Studies, 33(4), 24-36. https://doi.org/10.25073/2588-1116/ vnupam.4111
UNESCO. (2019). Recommendation on open educational resources (OER). https://www.unesco.org/en/legal-affairs/recommendation-open-educational- resources-oer
Văn phòng Quốc hội. (2026). Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH ngày 23/3/2026 hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ. https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/van-ban-hop-nhat-so-67-vbhn-vpqh-469197.htm
Weller, M., de los Arcos, B., Farrow, R., Pitt, R., & McAndrew, P. (2015). The impact of OER on teaching and learning practice. Open Praxis, 7(4), 351-361. https://doi.org/10.5944/openpraxis.7.4.227
Wiley, D., Bliss, T. J., & McEwen, M. (2014). Open educational resources: A review of the literature. In J. M. Spector, M. D. Merrill, J. Elen, & M. J. Bishop (Eds.), Handbook of research on educational communications and technology (4th ed., pp. 781-789). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-3185-5_63
World Intellectual Property Organization. (1979). Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works (as amended on September 28, 1979). https://www.wipo.int/wipolex/en/text/283698
