PHYTOESTROGEN - CƠ CHẾ TÁC DỤNG VÀ VAI TRÒ SINH HỌC ĐỐI VỚI SỨC KHỎE CON NGƯỜI
DOI:
https://doi.org/10.59266/houjs.2026.1318Từ khóa:
phytoestrogen, isoflavone, lignan, thụ thể estrogen, vi sinh vật đường ruộtTóm tắt
Phytoestrogen là nhóm hợp chất có nguồn gốc thực vật với khả năng bắt chước hoặc điều biến hoạt động của estrogen nội sinh thông qua tương tác với các thụ thể estrogen. Trong bối cảnh gia tăng các bệnh mạn tính liên quan đến nội tiết và chuyển hóa, phytoestrogen đã thu hút sự quan tâm đáng kể nhờ tiềm năng ứng dụng trong dinh dưỡng và y học dự phòng. Bài tổng quan này nhằm hệ thống hóa các nhóm phytoestrogen chính, làm rõ quá trình hấp thu, chuyển hóa và sinh khả dụng, đồng thời phân tích các cơ chế tác động sinh học và ảnh hưởng của chúng đối với sức khỏe con người. Kết quả cho thấy tác động của phytoestrogen mang tính hai mặt, phụ thuộc vào liều lượng, trạng thái sinh lý và hệ vi sinh vật đường ruột của từng cá thể. Những phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu nghiên cứu sâu hơn theo hướng cá thể hóa dinh dưỡng và thiết kế thử nghiệm lâm sàng chuẩn hóa.
Tài liệu tham khảo
Adlercreutz, H. (2002). Phyto-oestrogens and cancer. Lancet Oncology, 3(6), 364-373. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(02)00777-5
Adlercreutz, H. (2007). Lignans and human health. Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences, 44(5-6), 483-525. https://doi.org/10.1080/10408360701612942
Akiyama, T., Ishida, J., Nakagawa, S., Ogawara, H., Watanabe, S., Itoh, N., Shibuya, M., và Fukami, Y. (1987). Genistein, a specific inhibitor of tyrosine-specific protein kinases. The Journal of Biological Chemistry, 262(12), 5592-5595.
Bhat, K. P. L., và Pezzuto, J. M. (2002). Cancer chemopreventive activity of resveratrol. Annals of the New York Academy of Sciences, 957(1), 210-229. https:// doi.org/10.1111/j.1749-6632.2002.tb02918.x
Chavda, V. P., Chaudhari, A. Z., Balar, P. C., Gholap, A., và Vora, L. K. (2024). Phytoestrogens: Chemistry, potential health benefits, and their medicinal importance. Phytotherapy Research, 38(6), 3060-3079. https://doi.org/10.1002/ptr.8196
Day, A. J., Cañada, F. J., Díaz, J. C., Kroon, P. A., McLauchlan, R., Faulds, C. B., Plumb, G. W., Morgan, M. R. A., và Williamson, G. (2000). Dietary flavonoid and isoflavone glycosides are hydrolysed by the lactase site of lactase phlorizin hydrolase. FEBS Letters, 468(2-3), 166-170. https://doi.org/10.1016/S0014-5793(00)01211-4
Dixon, R. A. (2004). Phytoestrogens. Annual Review of Plant Biology, 55, 225-261. https://doi.org/10.1146/annurev.arplant.55.031903.141729
Domínguez-López, I., Yago-Aragón, M., Salas-Huetos, A., Tresserra-Rimbau, A., và Hurtado-Barroso, S. (2020). Effects of dietary phytoestrogens on hormones throughout a human lifespan: A review. Nutrients, 12(8), 2456. https://doi.org/10.3390/nu12082456
Hu, C., Yuan, Y. V., và Kitts, D. D. (2007). Antioxidant activities of the flaxseed lignan secoisolariciresinol diglucoside, its aglycone secoisolariciresinol and the mammalian lignans enterodiol and enterolactone in vitro. Food and Chemical Toxicology, 45(11), 2219-2227. https://doi.org/10.1016/j.fct.2007.05.017
Izumi, T., Piskula, M. K., Osawa, S., Obata, A., Tobe, K., Saito, M., Kataoka, S., Kubota, Y., và Kikuchi, M. (2000). Soy isoflavone aglycones are absorbed faster and in higher amounts than their glucosides in humans. The Journal of Nutrition, 130(7), 1695-1699. https://doi.org/10.1093/jn/130.7.1695
Kim, Y., Kim, H.-W., Sung, J., và Kim, Y. (2024). Optimal extraction and quantification of lignan phytoestrogens in cereal grains. Frontiers in Nutrition, 11, 1409309. https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1409309
Kiyama, R. (2023). Estrogenic flavonoids and their molecular mechanisms of action. The Journal of Nutritional Biochemistry, 114, 109250. https://doi.org/10.1016/j.jnutbio.2022.109250
Kuiper, G. G. J. M., Lemmen, J. G., Carlsson, B., Corton, J. C., Safe, S. H., van der Saag, P. T., van der Burg, B., và Gustafsson, J.-Å. (1998). Interaction of estrogenic chemicals and phytoestrogens with estrogen receptor β. Endocrinology, 139(10), 4252-4263. https://doi.org/10.1210/endo.139.10.6216
Kurzer, M. S., và Xu, X. (1997). Dietary phytoestrogens. Annual Review of Nutrition, 17, 353-381. https://doi.org/10.1146/annurev.nutr.17.1.353
Lampe, J. W. (2009). Is equol the key to the efficacy of soy foods? The American Journal of Clinical Nutrition, 89(5), 1664S-1667S. https://doi.org/10.3945/ajcn.2009.26736T
Manach, C., Scalbert, A., Morand, C., Rémésy, C., và Jiménez, L. (2004). Polyphenols: Food sources and bioavailability. The American Journal of Clinical Nutrition, 79(5), 727-747. https://doi.org/10.1093/ajcn/79.5.727
Morito, K., Hirose, T., Kinjo, J., Hirakawa, T., Okawa, M., Nohara, T., Ogawa, S., Inoue, S., Muramatsu, M., và Masamune, Y. (2001). Interaction of phytoestrogens with estrogen receptors alpha and beta. Biological and Pharmaceutical Bulletin, 24(4), 351-356. https://doi.org/10.1248/bpb.24.351
Nilsson, S., Mäkelä, S., Treuter, E., Tujague, M., Thomsen, J., Andersson, G., Enmark, E., Pettersson, K., Warner, M., và Gustafsson, J.-Å. (2001). Mechanisms of estrogen action. Physiological Reviews, 81(4), 1535-1565. https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.4.1535
Patisaul, H. B., và Jefferson, W. (2010). The pros and cons of phytoestrogens. Frontiers in Neuroendocrinology, 31(4), 400-419. https://doi.org/10.1016/j.yfrne.2010.03.003
Prossnitz, E. R., và Barton, M. (2011). The G protein-coupled estrogen receptor. Nature Reviews Endocrinology, 7(12), 715-726. https://doi.org/10.1038/nrendo.2011.122
Rietjens, I. M. C. M., Louisse, J., và Beekmann, K. (2017). The potential health effects of dietary phytoestrogens. British Journal of Pharmacology, 174(11), 1263-1280. https://doi.org/10.1111/bph.13622
Rowland, I., Faughnan, M., Hoey, L., Wähälä, K., Williamson, G., và Cassidy, A. (2003). Bioavailability of phyto-oestrogens. British Journal of Nutrition, 89(S1), S45-S58. https://doi.org/10.1079/BJN2002796
Selma, M. V., Espín, J. C., và Tomás-Barberán, F. A. (2009). Interaction between phenolics and gut microbiota: Role in human health. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 57(15), 6485- 6501. https://doi.org/10.1021/jf902107d
Setchell, K. D. R., Brown, N. M., và Lydeking-Olsen, E. (2002). The clinical importance of the metabolite equol-A clue to the effectiveness of soy and its isoflavones. The Journal of Nutrition, 132(12), 3577-3584. https:// doi.org/10.1093/jn/132.12.3577
Setchell, K. D. R., và Clerici, C. (2010). Equol: History, chemistry, and formation. The Journal of Nutrition, 140(7), 1355S-1362S. https://doi.org/10.3945/jn.109.119776
Setchell, K. D. R., Brown, N. M., Zimmer- Nechemias, L., Wolfe, B. E., Jha, P., và Heubi, J. E. (2014). Metabolism of secoisolariciresinol-diglycoside, the dietary precursor to the intestinally derived lignan enterolactone in humans. Food and Function, 5(3), 491-501. https://doi.org/10.1039/C3FO60402K
Smoliga, J. M., Baur, J. A., và Hausenblas, H. A. (2011). Resveratrol and health: A comprehensive review of human clinical trials. Molecular Nutrition and Food Research, 55(8), 1129-1141. https://doi.org/10.1002/mnfr.201100143
Verma, M. K., Singh, B. K., và Tripathi, M. (2024). From plant to patient: Metabolic benefits of phytoestrogens. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.1004342
Yang, J., Shen, H., Mi, M., và Qin, Y. (2023). Isoflavone consumption and breast cancer risk: A systematic review and meta-analysis. Nutrients, 15(10), 2402. https://doi.org/10.3390/nu15102402
